Avondroutine kind: zo gaat je kind rustig naar bed

Elke avond hetzelfde gedoe: nog één filmpje, nog één glaasje water, nog één keer uit bed. Een rustige avondroutine voor je kind kan dat veel makkelijker maken. Niet omdat het een trucje is, maar omdat een vaste volgorde je kind laat voelen: de dag is voorbij, nu mag je lijf tot rust komen.

In dit artikel lees je hoe een bedtijdroutine er in de praktijk uit kan zien, wat je doet als je kind steeds uit bed komt en hoe je de routine aanpast aan de leeftijd. Voor kinderen van ongeveer 3 tot 12 jaar.

Waarom een vaste avondroutine helpt

Een avondroutine, of bedtijdritueel, is een vaste volgorde van rustige stappen waarmee je kind elke avond naar bed gaat, zoals tanden poetsen, voorlezen en welterusten zeggen. Kinderen hebben veel aan die voorspelbaarheid. Ze weten wat er komt, er valt minder te onderhandelen en de stappen worden een aftelmoment dat je kind herkent als het begin van de nacht.

Ook een vast dagritme voor je kind helpt: elke dag ongeveer op dezelfde tijd naar bed en opstaan, ook in het weekend. Daglicht overdag, vooral 's ochtends, en een donkere slaapkamer 's nachts ondersteunen het slaap-waakritme.

Avondroutine voor je kind: een voorbeeld in 7 stappen

Dit voorbeeld is voor een kind dat rond 19.30 uur gaat slapen. Schuif de tijden op naar wat bij jullie past. Het gaat om de volgorde, niet om de minuut.

1. 18.30 uur: schermen uit. Kondig het een paar minuten van tevoren aan, zodat je kind een filmpje kan afmaken.
2. 18.40 uur: rustig spelen en opruimen. Puzzelen of tekenen, en daarna samen het speelgoed opruimen.
3. 18.55 uur: licht dimmen. Grote lampen uit, schemerlamp aan.
4. 19.00 uur: badkamer. Wassen, tanden poetsen, plassen, pyjama aan en nog een slokje water.
5. 19.10 uur: voorlezen. Op de bank of in bed, met een vaste knuffel erbij. Oudere kinderen lezen een kwartiertje zelf.
6. 19.25 uur: kort praatje over de dag. Wat was fijn, wat was lastig, waar kijk je morgen naar uit?
7. 19.30 uur: welterusten. Knuffel in bed, een vaste nachtkus, eventueel een nachtlampje en de deur op de vertrouwde stand.

Het rustige deel, van badkamer tot welterusten, duurt in dit voorbeeld zo'n 20 tot 30 minuten. Het schermvrije uur ervoor maakt de overgang makkelijker. Houd het liever kort en vast dan lang en elke avond anders.

Houd het liever kort en vast dan lang en elke avond anders.

Schermen eerder uit en het licht gedimd

Schermen geven veel prikkels: snelle beelden, geluid en spanning. De JGZ-richtlijn Slaap adviseert om televisie en computerspellen te vermijden in het uur voor bedtijd en schermen buiten de slaapkamer te houden.

Gedimd licht in de avond helpt het lijf om in de slaapstand te komen, en een koele, donkere slaapkamer maakt inslapen makkelijker. Is je kind bang in het donker, dan is een zacht nachtlampje prima. Bewaar wilde spelletjes en stoeien voor eerder op de avond.

Voorlezen en een kort praatje over de dag

Voorlezen is voor veel kinderen het fijnste deel van de avond. Je zit dicht bij elkaar en de aandacht gaat van de drukte van de dag naar het verhaal. Kies een boek dat niet te spannend is.

Plan daarna een kort praatje in. Kinderen nemen soms zorgen mee naar bed, zoals een ruzie of een toets. Als ze dat even kunnen vertellen, hoeven ze er in bed minder over te malen. Drie vragen zijn genoeg:

• Wat was vandaag het leukste moment?
• Was er iets lastig of spannend?
• Waar kijk je morgen naar uit?

Komt er iets groots naar boven, spreek dan af dat jullie er morgen verder over praten.

Een vaste knuffel en een verzwaringsknuffel

Een vaste knuffel hoort voor veel kinderen bij de bedtijdroutine. Hij ruikt vertrouwd en voelt overal hetzelfde, ook bij oma of op vakantie. Waarom kinderen zich zo hechten aan één knuffel, lees je in vaste knuffel als overgangsobject.

Sommige kinderen vinden een knuffel met gewicht extra fijn. Een Hugsback weegt 2 kg en is gevuld met fijne glazen kralen, verdeeld over het hele lijf. Op schoot tijdens het voorlezen voelt het gewicht voor veel kinderen als een rustige omhelzing. Het kan helpen om even stil te zitten en te landen na een drukke dag.

Zo gebruik je hem veilig:

• Geschikt vanaf 3 jaar, niet voor baby's en jongere peuters.
• Altijd vrijwillig: je kind kiest zelf. Nooit als straf of om je kind stil te houden.
• Gaat hij mee in bed, leg hem dan naast je kind. Hij mag nooit over het gezicht of de hals liggen.
• Je kind moet de knuffel altijd zelf kunnen wegduwen.

Lees meer over leeftijd, gewicht en veilig gebruik in het artikel over een verzwaringsknuffel voor je kind.

Als je kind steeds uit bed komt

Bijna elk kind probeert het weleens. Vaak is het geen onwil, maar moeite met loslaten van de dag of van jou. Wat helpt, is rustig en voorspelbaar blijven.

1. Haal smoesjes vooraf weg. Plassen, drinken en een laatste knuffel horen in de routine, voor het licht uitgaat. Kondig bedtijd vijf tot tien minuten van tevoren aan, zodat het einde van het spelen geen verrassing is.
2. Breng je kind rustig terug. Zonder veel woorden, bijvoorbeeld: "Het is slaaptijd, ik breng je terug naar bed."
3. Geef geen extra aandacht. Geen nieuw verhaaltje of lang gesprek.
4. Doe het elke keer hetzelfde. Het kan een paar avonden duren voordat dat went. Is het gelukt, benoem dat dan de volgende ochtend.

Maak van naar bed gaan nooit een straf. Is je kind bang, dan helpen een nachtlampje, een vaste knuffel of de deur op een kier vaak meer dan strengheid. Duurt inslapen vaak langer dan een halfuur en houdt dat al zo'n drie maanden aan, bespreek het dan met de jeugdarts of jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau of de school.

Vaak is het geen onwil, maar moeite met loslaten van de dag of van jou.

De avondroutine aanpassen per leeftijd

Kleuters hebben meestal tien tot twaalf uur slaap per etmaal nodig, schoolkinderen tien tot elf uur. Is je kind overdag uitgerust, dan zit het meestal goed.

Als richtlijn voor bedtijden per leeftijd:

• 5 tot 6 jaar: tussen 19.00 en 19.30 uur
• 7 tot 8 jaar: tussen 19.30 en 20.00 uur
• 9 tot 10 jaar: tussen 20.00 en 20.30 uur
• 11 tot 12 jaar: tussen 20.30 en 21.00 uur

• 3 tot 5 jaar: korte, vaste stappen en veel herhaling. Een plaatjesschema op de deur helpt kleuters om zelf te zien wat er komt.
• 6 tot 8 jaar: je kind doet meer zelf, zoals tanden poetsen. Voorlezen blijft vaak het hoogtepunt.
• 9 tot 12 jaar: meer eigen regie, zoals zelf lezen en een iets latere bedtijd. Telefoon en tablet liggen 's nachts liefst buiten de slaapkamer.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een goede avondroutine voor een kind?

Voor veel kinderen werkt 20 tot 30 minuten goed, van tanden poetsen tot welterusten. Belangrijker dan de duur is dat de stappen elke avond in dezelfde volgorde gaan.

Hoe laat moet een kind naar bed?

Dat verschilt per kind. Als richtlijn gaan kinderen van 5 tot 6 jaar tussen 19.00 en 19.30 uur naar bed, en schuift dat per twee jaar een halfuur op, tot 20.30 à 21.00 uur rond 11 tot 12 jaar.

Hoe lang duurt het voordat een nieuwe avondroutine went?

Reken op een paar weken. De eerste avonden kan je kind nog protesteren of extra dingen vragen. Blijf rustig bij dezelfde stappen, dan wordt de routine vanzelf gewoon.

Hoe lang voor het slapen moet een kind van de tablet af?

Het advies is om televisie en computerspellen te vermijden in het uur voor bedtijd en schermen buiten de slaapkamer te houden.

Mag mijn kind met een verzwaringsknuffel slapen?

Vanaf 3 jaar kan dat, als de knuffel naast je kind ligt en nooit over het gezicht of de hals. Je kind moet hem altijd zelf kunnen wegduwen.

Tot slot

Een rustige avondroutine hoeft niet perfect te zijn. Dezelfde kleine stappen, gedimd licht, een verhaal en een vertrouwde knuffel: zo voelt je kind dat de dag mag eindigen. Bekijk alle verzwaringsknuffels en lees, als je zelf ook moeilijk tot rust komt, hoe je als ouder rustiger in slaap komt met een vaste avondroutine.