Knuffelhormoon oxytocine: wat aanraking met je doet

Een warme knuffel van iemand die je vertrouwt kan voelen als thuiskomen. Vaak lees je dat dit komt door oxytocine, het knuffelhormoon. Maar wat is oxytocine eigenlijk, wat gebeurt er als je knuffelt en is het verhaal echt zo simpel als het klinkt?

In dit artikel lees je wat oxytocine doet, waarom aanraking en warmte zo belangrijk zijn voor verbinding en een veilig gevoel, en hoe je meer warme aanraking in je dagelijks leven brengt.

Wat is oxytocine, het knuffelhormoon?

Het knuffelhormoon is de bijnaam van oxytocine, een stof die je lichaam zelf aanmaakt in de hypothalamus en via de hypofyse afgeeft aan je bloed. Oxytocine komt vrij bij lichamelijke nabijheid, zoals knuffelen, huid-op-huidcontact en strelen, en bij de bevalling en borstvoeding. Het speelt een rol bij binding, vertrouwen en een gevoel van verbondenheid.

Oxytocine komt onder meer vrij:

• bij knuffelen, strelen en huid-op-huidcontact;
• bij intimiteit en seks;
• tijdens de bevalling, waarbij het de baarmoeder laat samentrekken;
• bij borstvoeding, waardoor de melk gaat stromen;
• bij vriendelijk oogcontact en een warme stem.

Wat aanraking doet voor verbinding en een veilig gevoel

Aanraken en aangeraakt worden is een basisbehoefte, zegt aanrakingsonderzoeker Anouk Keizer van de Universiteit Utrecht. Een sociale aanraking wordt verwerkt in een deel van je hersenen dat ook met emotie te maken heeft.

Onderzoek naar zachte aanraking, vooral bij dieren en bij moeders met hun pasgeboren baby, laat zien dat strelen, lichte druk en warmte op de huid kunnen samengaan met het vrijkomen van oxytocine en met een gevoel van rust en verbinding. Misschien herken je het: na een lange omhelzing zakken je schouders en voel je je even gedragen.

Wie weinig wordt aangeraakt, kan dat gaan missen. Dat heet huidhonger. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht zagen dat veel mensen graag vaker aangeraakt zouden worden, vaak omdat dierbaren ver weg wonen.

Misschien herken je het: na een lange omhelzing zakken je schouders en voel je je even gedragen.

Het knuffelhormoon is niet het hele verhaal

Knuffel en je maakt geluk aan? Zo simpel is het niet. Onderzoekers vinden de bijnaam knuffelhormoon eigenlijk te rooskleurig. Oxytocine werkt subtiel en per persoon anders. Het lijkt vooral te versterken wat er al is. In een veilige situatie kan het verbinding versterken, maar wie zich onveilig voelt, reageert er soms juist wantrouwiger op.

Ook neussprays met oxytocine die online worden verkocht, maken niet waar wat ze beloven. En het populaire advies om een vast aantal knuffels per dag te halen voor je oxytocine, is door wetenschappers stevig bekritiseerd.

Het eerlijke verhaal is eenvoudiger: een gewilde aanraking van iemand die je vertrouwt, voelt voor de meeste mensen goed. Dat is reden genoeg om er meer ruimte voor te maken. Wil je meer weten over druk en aanraking, lees dan over diepe druk en wat onderzoek zegt over verzwaring.

Zo krijg je meer warme aanraking in je dag

Je hoeft niet te wachten tot iemand je vastpakt. Kleine momenten tellen ook.

• Knuffel langer met wie je liefhebt. Een omhelzing waarbij je allebei even blijft staan, voelt anders dan een snelle knuffel bij de deur. Vraag gerust: heb je zin in een knuffel?
• Zoek kleine aanrakingen op. Tegen elkaar aan op de bank, hand in hand wandelen, een massage. Aanraking hoeft niet groot te zijn.
• Aai je huisdier. Veel mensen ervaren het aaien van een hond of kat als ontspannend. Onderzoek wijst erop dat oxytocine ook een rol speelt in het contact tussen honden en hun mensen.
• Raak jezelf aan. Leg een hand op je borst of buik, sla je armen om jezelf heen of wrijf rustig over je armen. Het voelt misschien onwennig, maar veel mensen ervaren het als een kleine geruststelling.
• Zoek warmte op. Een warme douche, een kruik, een zachte deken of een warme mok in je handen. Warmte op je huid voelt voor veel mensen als geborgenheid.
• Houd iets zachts vast. Een knuffel, een kussen of een verzwaringsknuffel op schoot geeft je handen houvast op momenten dat er niemand is.

Een verzwaringsknuffel en het knuffelhormoon: wat wel en wat niet

Laten we eerlijk zijn: er is geen bewijs dat een knuffel, verzwaard of niet, oxytocine vrijmaakt zoals een omhelzing van een mens. Dat beweren wij dan ook niet. Een knuffel vervangt geen mensen.

Wat een verzwaringsknuffel van Hugsback wel kan doen, is iets anders. Hij weegt 2 kg, is ongeveer 45 cm groot en is gevuld met fijne glazen kralen die over het hele lijf verdeeld zijn. Daardoor vormt hij zich naar je lichaam en voelt hij zwaarder en aanweziger dan een gewone knuffel. Veel mensen ervaren dat als een zachte omhelzing: iets om tegen je aan te houden op de bank, in bed of op een stille avond. Het kan helpen om even te landen. Lees meer over waarom een knuffel met gewicht zo fijn voelt.

Zie hem dus niet als vervanging van een knuffel van je partner, je moeder of je beste vriendin. Zie hem als troostend gezelschap voor de momenten dat zij er even niet zijn.

Zie hem als troostend gezelschap voor de momenten dat zij er even niet zijn.

Knuffelen met kinderen: altijd op hun voorwaarden

Voor kinderen is aanraking extra belangrijk. Warmte en nabijheid van ouders dragen bij aan een veilige band: een kind op schoot, samen voorlezen, een hand op de rug bij het slapengaan. Veel kinderen hebben daarnaast een vaste knuffel die hen houvast geeft als jij er even niet bent.

Leer je kind ook dat het nee mag zeggen tegen een knuffel, ook tegen opa of een tante. Een knuffel voelt pas fijn als hij gewild is.

Een verzwaringsknuffel kan voor kinderen vanaf 3 jaar een fijn knuffelmaatje zijn. Laat je kind hem zelf pakken en zelf wegleggen, leg hem nooit op het gezicht en gebruik hem nooit als straf of om een kind stil te houden. Lees meer over een verzwaringsknuffel voor je kind.

Veelgestelde vragen

Waarom heet oxytocine het knuffelhormoon?

Omdat het vrijkomt bij lichamelijke nabijheid, zoals knuffelen en huid-op-huidcontact, en een rol speelt bij binding tussen mensen. Wetenschappers vinden de bijnaam wel wat te simpel.

Hoe lang moet je knuffelen voor oxytocine?

Vaak lees je 20 seconden. Dat getal komt uit een Amerikaans onderzoek waarin stellen na een tijdje warm contact twintig seconden met elkaar knuffelden. Daarna reageerden ze minder sterk op een stressvolle taak. Een vaste grens voor oxytocine is daarmee niet bewezen. Knuffel zo lang als het voor jullie allebei fijn voelt.

Komt er oxytocine vrij als je een knuffelbeest vasthoudt?

Daar is geen bewijs voor. Wel ervaren veel mensen iets zachts om vast te houden als troostend, vooral als er niemand in de buurt is.

Hoe krijg je meer aanraking zonder partner?

Aanraking kan van veel kanten komen: een knuffel met vrienden of familie, je huisdier, een massage. Ook warmte en een hand op je eigen borst ervaren veel mensen als fijn.

Welke hormonen komen vrij bij knuffelen?

Vooral oxytocine wordt in verband gebracht met knuffelen. Je leest ook vaak over dopamine, serotonine en endorfine, de zogenoemde gelukshormonen. Hoe aanraking die bij mensen precies beïnvloedt, is minder duidelijk. Wat wel vaststaat: een gewilde knuffel van iemand die je vertrouwt, voelt voor de meeste mensen fijn.

Tot slot

Aanraking is geen luxe maar een basisbehoefte. Zoek haar op bij de mensen en dieren om je heen, wees mild voor jezelf als je haar mist, en gun jezelf iets warms voor de stille momenten. Lees ook over een troostknuffel als troostmaatje bij verdriet.